العلامة الحلي ( شارح ومترجم : على محمدى )

554

شرح كشف المراد ( فارسى )

و يا با توبه جبران مىشود و يا قابل شفاعت است و يا اگر هيچ‌كدام نبود پايان‌پذير است يعنى جهنم مؤمن عاصى استمرار ندارد . 2 - گروه‌هائى از معتزله و در رأس آنها جبائيان مثبت به اين معنا هستند . و خود آنها دو دسته‌اند : 1 - پيروان ابو هاشم طرفدار موازنه هستند يعنى مىگويند : نابود شدن ثواب يا عقاب به بيشتر بودن ضد هر يك و طرف مقابل آنست يعنى اگر گناه بزرگترى كرده و استحقاق عقوبت بيشترى است اين عقاب بيشتر آن ثواب كمتر را محو ساخته و به اندازهء همان ثواب كمتر از گناه بيشتر محو مىشود و آن مقدار زيادى از عقاب كه بلا معارض است باقى مىماند و اگر ثواب بيشتر و عقاب كمتر باشد مطلب عكس مىشود يعنى آن ثواب بيشتر اين عقاب كمتر را تكفير نموده و از بين مىبرد سپس به مقدار همين گناه از آن ثواب عظيمتر كاسته شده و باقيمانده بلا معارض مىشود و شخص به بهشت مىرود و امّا اگر ثواب و عقاب مساوى باشند هر كدام ديگرى را خورده و نابود مىسازد آنگاه نه ثوابى مىماند تا شخص بهشتى شود و نه عقابى تا جهنم رود فى المثل اگر وزن گناه مكلف صد من و وزن ثواب او 50 من باشد اين پنجاه من از ثواب با پنجاه من از گناه معارضه نموده و تساقط مىكنند آنگاه باقى مىماند پنجاه من ديگر از عقاب كه بلا معارض است و شخص را به جهنم مىرسد و اگر ثواب صد من و گناه 50 من باشد مطلب عكس مىشود و خلاصه قويتر ضعيفتر را مىخورد همانند دو دليل ضعيفتر و قويتر كه عند المعارضه قوى حاكم و فعلى شده و ضعيف محكوم مىگردد و اگر هر يك از ثواب و عقاب 50 من باشد هر دو تعارض و تساقط مىكنند همانند دو حجت متعارض متساوى كه تعارضا و تساقطا . 2 - پيروان ابو على جبائى مىگويند : صحبتى از موازنه و اقل و اكثر